Bilgi Edinme Hakkı ve Başvuru Usulü

ADALET HUKUK BÜROSU
Av.Şeref MALKOÇ    Av.İsmail AYDOS        Av.Serkan GÜÇLÜ, 
Av.Abdulhamit GÜL  Av.Mücahit KANPOLAT Av.Ahmet GÜNENÇ   Av.Yavuz TUNCA

Oğuzlar Mah. 48. Sk. 5/4 Balgat / ANKARA Tel : 0312. 2840230 Faks : 0312.2840240

www.adalethb.com

             657 SAYILI KANUNA GÖRE DİSİPLİN HUKUKU

            Aşağıdaki bilgiler kamu görevlisinin disiplin soruşturması aşamasında rehber olacak şekilde hazırlanmıştır. Ancak mevzuatta ve yargı kararlarında değişikliklerin olması nedeniyle soruşturma aşamasında Baroya kayıtlı bir avukat nezaretinde hukuki yardım alınmasında yarar vardır.

            DİSİPLİN CEZALARI
           
            Uyarma : Memura görevinde ve davranışlarında daha dikkatli olması gerektiğinin yazı ile bildirilmesidir.

            Kınama: Memura görevinde ve davranışlarında kusurlu olduğunun yazı ile bildirilmesidir.

            Aylıktan kesme: Memurun brüt aylığından 1/30 ile 1/8 arasında kesinti yapılmasıdır.

            Kademe ilerlemesinin durdurulması: Fiilin ağırlık derecesine göre memurun bulunduğu kademede ilerlemesinin 1-3 yıl durdurulmasıdır.

            Devlet memurluğundan çıkarma: Bir daha devlet memurluğuna atanmamak üzere memurluktan çıkarmaktır.

           SORUŞTURMANIN AÇILMASI  

Bilindiği üzere, memurların haklarındaki soruşturmalar, bir ihbar ya da yetkili amir tarafından resen başlatılır. Soruşturmanın sebebi, memurun hukuka ve memuriyet kurallarına aykırı tavır ve davranışları, fiilleri olabilir.

            DİSİPLİN CEZASININ MEMUR AÇISINDAN ÖNEMİ
           
            Verilen disiplin cezası ile memurların bir takım üst görevlere atanması engellenebilmekte ya da başka olumsuzluklara neden olabilmektedir.

Disiplin cezası olarak aylıktan kesme veya kademe ilerlemesini durdurma cezası verilenler, valilik, büyükelçilik, müsteşar, müsteşar yardımcılığı, genel müdürlük, genel müdür yardımcılığı ve daire başkanığı görevlerine atanamazlar. (657 sk. Md. 132)
Yine uyarı ve kınama cezaları da görev yeri değişikliği ve olumsuz sicil verilmesinin başlıca dayanağı olabilmektedir.
Bu nedenle disiplin ceza süreci kamu görevlisi için önemle takibi gereken bir husustur.

ÖN İNCELEME VE ARAŞTIRMA

            Kamu görevlisine isnat edilen hususların gerçek bir şekilde aydınlatılması için soruşturma açılması zorunludur. Gerekirse keşif, bilirkişi incelemesi de bu aşamada yapılabilir. Olayın mahiyetine göre soruşturma usulü gerçekleşecektir. Ancak her halükarda kamu görevlisinin isnat ve iddiadan haberinin olması ve usulune uygun bir şekilde savunmasının alınması gerekmektedir.
             
            Bu aşamada ya bir muhakkik ya da müfettiş tayin yolu ile soruşturma yapılır. Muhakkik ya da müfettişin soruşturma neticesinde hazırlayacağı rapor doğrultusunda soruşturma başlatılır ya da soruşturma açılmasına yer olmadığına karar verilir.
           
Disiplin amirlerince soruşturma yaptırılmadan ilgilinin savunması alınmak suretiyle verilen disiplin cezasının iptali gerekmektedir.
           
            Uygulamada zaman zaman bu ön inceleme ve araştırma aşamasında da savunma istendiği görülmektedir. Bu nedenle, ön inceleme ya da araştırma olarak başlayan işlemler bizzat ?soruşturma? olarak devam edebilmektedir. Bu nedenle, hangi aşamada olursa olsun idare soruşturmacısına verilecek beyanlarda dikkatli olunmalı, verilen sözlü savunmaların yazıldığı tutanaklara imza atılmadan önce mutlaka tutanak okunmalıdır.

 

SAVUNMA AŞAMASI

 

Hakkında soruşturma başlatılan memura öncelikle ?savunma? yazısı gönderilmesi gerekmektedir.

Memura gönderilecek bu savunma yazısının mahiyeti; ?hakkında bir soruşturma başlatıldığı?, ?soruşturmanın konusu? ve ?savunma vermesi gerektiği? olmalıdır. Bu kurallara uyulmaması memurun bu cezayı idari yargıda iptal ettirmesine yarayacaktır.

Hiçbir memura savunması alınmadan ceza verilemez. Zira ?savunma hakkı? öncelikle Anayasa?da teminat altına alınmıştır.

 

Anayasa Madde 129 - Memurlar ve diğer kamu görevlileri Anayasa ve kanunlara sadık kalarak faaliyette bulunmakla yükümlüdürler.

Memurlar ve diğer kamu görevlileri ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve bunların üst kuruluşları mensuplarına savunma hakkı tanınmadıkça disiplin cezası verilemez.

Uyarma ve kınama cezalarıyla ilgili olanlar hariç, disiplin kararları yargı denetimi dışında bırakılamaz.

?                                                                                                                                                     
                        657 sayılı Kanun da aynıdır:

Madde 129 - (Değişik madde: 12/05/1982 - 2670/35 md.)
Yüksek disiplin kurulları kendilerine intikal eden dosyaların incelenmesinde, gerekli gördükleri takdirde, ilgilinin sicil dosyasını ve her nevi evrakı incelemeye, ilgili kurumlardan bilgi almaya, yeminli tanık ve bilirkişi dinlemeye veya niyabeten dinletmeye, mahallen keşif yapmaya veya yaptırmaya yetkilidirler.

Hakkında memurluktan çıkarma cezası istenen memur, sicil dosyası hariç, soruşturma evrakını incelemeye, tanık dinletmeye, disiplin kurulunda sözlü veya yazılı olarak kendisi veya vekili vasıtasıyla savunma yapma hakkına sahiptir.

 

            Yukarıda belirttiğimiz Anayasa hükmü ve Kanun maddesinde de görüldüğü üzere hiçbir memura savunması alınmadan ceza verilemez.

            Tüm memurların bu noktada dikkat etmesi gereken bir husus var ki, o da savunma yapmaları için gerekli süreyi kaçırmamalarıdır.

SAVUNMA SÜRESİ

Savunma için ön görülen süre nedir? Savunma için ön görülen süre en az 7 gündür.

Madde 130 - Devlet memuru hakkında savunması alınmadan disiplin cezası verilemez.

Soruşturmayı yapanın veya yetkili disiplin kurulunun 7 günden az olmamak üzere verdiği süre içinde veya belirtilen bir tarihte savunmasını yapmıyan memur, savunma hakkından vazgeçmiş sayılır.

            Görüldüğü üzere, soruşturmayı yapan ya da yetkili disiplin kurulu soruşturma başlatıldığını ve savunma istediğini belirten yazıda bir süre tanır ve bu süre içinde memurun yazılı savunma vermesini ister. Bu ön görülen süre 7 günden az olamaz. Bununla birlikte, savunma için yazılı değil de sözlü duruşma da yapılabilir.

Sözlü duruşmada, belirtilen gün ve saatte hazır bulunulması istenir. Böyle bir durumda, hakkında soruşturma başlatılan memurun savunması istenen konuda yazılı savunmasını hazırlayarak çağrılan soruşturma duruşmasına gitmesi, sözlü savunmadan önce bu yazılı savunmasını sunması ve kayda geçirmesi, akabinde de bu savunma yazısının bir suretini eline alarak bunun yardımı ile sözlü savunmasını yapması uygun olur.

SAVUNMA USULÜ

            Yapılan yazılı savunmanın bir suretinin alınması, yazılı savunma verilirken mümkünse bir ?evrak kayıt numara ve tarihi? alınması önem arz etmektedir.

            Şayet sözlü savunma verilmişse, bu taktirde sözlü savunmaya ilişkin düzenlenen, sözlü savunmanın yazılmış olduğu ve altı imzalatılan metnin bir suretinin alınması gerekir ki bu yasal bir haktır. Verilmediği taktirde bir dilekçe ile istenebilir.

DİSİPLİN CEZASININ VERİLMESİ VE BU CEZAYA İLİŞKİN YAPILABİLECEK İŞLEMLER

            Yapılan soruşturma neticesinde ?mutlaka ceza verilecek? diye bir kural yoktur. Soruşturma neticesinde ceza verilmesine gerek de görülmeyebilir.

DİSİPLİN CEZASI VERMEYE YETKİLİ AMİR VE KURULLAR     
MADDE 126  Uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezaları disiplin amirleri tarafından; kademe ilerlemesinin durdurulması cezası, memurun bağlı olduğu kurumdaki disiplin kurulunun kararı alındıktan sonra, atamaya yetkili amirler il disiplin kurullarının kararına dayanan hallerde Valiler tarafından verilir.
Devlet memurluğundan çıkarma cezası amirlerin bu yoldaki isteği üzerine, memurun bağlı bulunduğu kurumun yüksek disiplin kurulu kararı ile verilir.
CEZANIN HAFİFLETİLMESİ
(657 SK. MD.125)
Geçmiş hizmetleri sırasındaki çalışmaları olumlu olan ve iyi veya çok iyi derecede sicil alan memurlar için verilecek cezalarda bir derece hafif olanı uygulanabilir.
Örneğin kademe ilerlemesi cezası alması gereken bir suçta bir derece hafif suç olan aylıktan kesme cezası verilebilecektir.

            Danıştay, başarılı ve sicili temiz olan görevlilere bir alt ceza verilmemesinin nedeninin açıklanması gerektiğine karar vermiştir.

CEZANIN AĞIRLAŞTIRILMASI
(657 SK. MD.125)
Disiplin cezası verilmesine sebep olmuş bir fiil veya halin cezaların sicilden silinmesine ilişkin süre içinde tekerrüründe bir derece ağır ceza uygulanır.
Aynı derecede cezayı gerektiren fakat ayrı fiil veya haller nedeniyle verilen disiplin cezalarının üçüncü uygulamasında (sicil silinme süresi geçerli değil) bir derece ağır ceza verilir.
(Sicilden silinme süresi uyarı kınamada 5; diğer cezalarda 10 yıldır.)

ZAMAN AŞIMI

SORUŞTURMA ZAMANAŞIMI

Uyarı, kınama, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezalarına karşı BİR AY içinde disiplin soruşturmasına,

Memurluktan çıkarma cezasında ALTI AY içinde disiplin kovuşturmasına başlanmadığı taktirde disiplin cezası verme yetkisi zamanaşımına uğrar. (md.127)

            Disiplin soruşturması yetkililerce eylemin öğrenildiği tarihten itibaren belirtilen süreler içinde soruşturma emri verilerek başlatılması gerekmektedir.

            CEZA ZAMANAŞIMI         

Disiplin soruşturması başlamış ise, bu soruşturmanın eylem tarihinden itibaren İKİ YIL içinde sonuçlandırılması gerekir. Aksi taktirde ceza verme yetkisi kullanılamaz yani zamanaşımına uğrar.

DİSİPLİN CEZALARINA KARŞI KANUN YOLLARI

            Uyarı ve Kınama cezalarına karşı, kararın tebliğinden itibaren YEDİ gün içinde bir üst sicil amirine itiraz edilebilir. Bir üst sicil amiri yoksa yetkili disiplin kuruluna itiraz edilir. İtiraz neticesinde ceza tamamen kaldırılabileceği gibi daha hafif bir ceza da verilebilir. İtiraz mercileri 30 gün içinde karar vermek zorundadırlar.

            Uyarı ve kınama işlemine karşı dava açılması 657?de yasaklanmış olmasına rağmen Anayasa?nın 90. maddesine dayanarak Ankara 5. İdare Mahkemesi memur lehine karar vermiştir. 

            Disiplin cezalarına karşı 60 gün içinde İdari Yargıda dava açılması gerekmektedir. Aksi taktirde ceza kesinleşir ve bu cezaya karşı gidilebilecek hak arama imkanları kapanmış olur.

DİSİPLİN CEZALARININ SİCİLDEN SİLİNMESİ

            Disiplin cezaları kanunda ön görülen süreler sonunda silinebilir. Bu süreler;

Uyarma ve Kınama cezalarında BEŞ yıl, diğer cezalarda ise ON yıldır.
           
            Disiplin cezasının sicilden silinmesi için;

Memurun davranışlarını düzeltmiş olması gerekir.  

Yukarıda belirtilen şartların gerçekleşmesi halinde memurun başvurusu ile ceza kalkar. Yetkili amir ya da disiplin kurulunun cezayı kaldırmaması halinde memurun atmış gün içinde mahkemeye gitme hakkı mevcuttur.

           GÖREVDEN AYRILANA CEZA VERİLMESİ

            Mevzuatta açık hüküm olmamasına rağmen Danıştay kararlarıyla uygulama görevden ayrılanlar için de disiplin cezası verilmesi yönündedir.
           
            Burada da memurun memuriyeti esnasındaki suçundan dolayı savunması alınarak cezanın tebliği zorunludur.            

            İstifa, emeklilik gibi nedenlerle görevinden ayrılsa da memur tekrar görevine dönebileceğinden ve suçun memuriyet esnasında işlenmiş olmasından dolayı mahkem kararları diisplin cezası verilebileceği şeklindedir.

      SENDİKA TEMSİLCİLERİNİN DİSİPLİN KURULLARINA KATILMASI

Son yapılan mevzuat değişikliği ile Disiplin Kurulları ve Disiplin Amirleri Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile

?Hakkında disiplin soruşturması yürütülen Devlet memurunun üyesi olduğu sendikanın temsilcisi de bu maddede belirtilen disiplin ve yüksek disiplin kurullarında yer alır.?

hükmü getirilmiştir.

   Buna göre, hakkında disiplin soruşturması yürütülen memurun bağlı olduğu sendika temsilcisi de memurun soruşturmasını yürüten kurulda yer alacaktır.

Bu düzenlemenin en büyük faydası, bu disiplin kurullarında bazı hukuka aykırı uygulama ve ?sözlü savunma tutanaklarını okutmadan imzalatma? uygulamalarının önüne geçmesi hususunda olacaktır. Zira uygulamada bazı savunmaların sözlü istendiğini, istenen bu sözlü savunmanın tutanağa geçirildiğini, ancak tutanağa geçen ifadenin, ifade edilmiş bazı beyanları içermediğini ve bu ifadelerin de okunmadan imzalatıldığını görmekteyiz.

Yapılan bu yeni düzenleme ile disiplin kurulundaki bilinçli bir sendika temsilcisi vasıtasıyla bu tür haksızlıkların önüne zamanında geçilecektir. Sendika temsilcisi, gördüğü/tespit ettiği bir hukuksuzluğu, karara koyduracağı şerh ile kayıt altına alabilecektir.